Ik ben niet goed genoeg

Hoogsensitiviteit en perfectionisme

Perfectionisme als strategie bij HSP

Artikel 1.0 over perfectionisme en HSP

Ooit ben ik de overtuiging gaan geloven dat ik niet goed genoeg ben. Daardoor is er een diep patroon ontstaan: perfectionisme.

Als hoogsensitief persoon (HSP) kunnen emoties extra intens zijn. Om het zó pijnlijke gevoel van niet goed genoeg zijn, niet te hoeven voelen en daarmee te vermijden, ben ik gaan compenseren.

Eerst niet eens bewust, daarna bewust. Ondanks dat ik het patroon van deze valkuil goed ken en iemand zou kunnen adviseren wat wel en niet te doen, blijft het soms moeilijk. En iedere keer als ik moe ben, er iets onverwachts gebeurt of ik een slechte dag heb, speelt het oude 'ik ben niet goed genoeg’ met het patroon van perfectionisme op.

Kaartje komt uit het Bevrijdingsspel van Rozemarijn Dols.

Perfectionisme als strategie bij HSP

Het niet goed genoeg voelen compenseren en daarmee vermijden

Er zijn mensen die zeggen dat perfectionisme geen echte valkuil is maar een verkapte verwoording van een kwaliteit. Daar ben ik het niet mee eens. Hoewel een beetje gezond perfectionisme je veel kan opleveren en ver kan brengen, kan ongezond perfectionisme je verlammen, je uitputten en je steeds verder doen afdwalen van de kern. Afdwalen van je doel en van wat je eigenlijk wilt.

Ik heb mij vaak afgevraagd waarom het nooit eens genoeg is en wanneer nou eens ‘die’ rust komt. Het kost bakken energie. Ik geloof bovendien juist in minder en dat het leven niet draait om altijd beter en meer.

Om het nare gevoel van het niet goed genoeg voelen te compenseren, ga ik dus streven naar perfectie en kom ik in actie.

‘‘Dat het zo sterk voelt, betekent niet dat het de waarheid is.’’

Ongezond perfectionisme als HSP: verlammend, destructief en altijd

Dat doe ik niet op één vlak in mijn leven, maar automatisch op alles en het moet eigenlijk ook altijd gelden.

In mijn werk moet ik altijd kwaliteit leveren. Doe ik wel genoeg voor de ander? Weet ik wel genoeg? Kan ik wel genoeg? Vraag ik mij standaard af. Ik moet altijd een liefdevolle, warme moeder zijn, maar ook een partner met aandacht. Iemand die er altijd verzorgd uitziet, iemand die weet wat er in de wereld speelt en de tijd nuttig moet indelen.

Ik kan mij slecht concentreren als ik zie dat het snoer van mijn laptop niet goed is verstopt en er documenten zijn die geordend moeten worden. Eigenlijk mag dat niet.

Maar ook als iemand die gezond moet eten en niet zomaar een product mag kopen, ook niet als er weinig tijd is. Iemand die bovendien fit moet zijn.

Iemand die het huis en de tuin op orde heeft: het moet er netjes, verzorgd en gezellig uitzien. Het moet kloppen én milieuvriendelijk zijn.

Mijn leven mag niet te veel impact hebben op de aarde en ik wil graag een (schoon-)dochter zijn waar je trots op kunt zijn.

Oh, en ik wil een gezellige vriendin zijn die klaarstaat voor anderen. Ik wil dat anderen het naar hun zin hebben.

Nou, valt wel mee toch;)

‘‘Hoe ik het ook doe, ik verzin altijd weer iets nieuws en het is dus nooit goed genoeg.’’

De neiging naar controle en veiligheid als HSP

Zo kan ik nog wel even doorgaan. Bovendien gaat het ook maar door. Het kan ook altijd beter, mooier en leuker. Het stopt niet.

Het zit vol met niet reële overtuigingen, gedachtes en eigenlijk zeg ik steeds: ik mag geen fouten maken. Ik probeer hiermee alles onder controle te houden en daarmee een veilig gevoel te creëren.

Je zult begrijpen: het kan niet. Het is onhoudbaar om op al die vlakken perfectie na te streven. Bovendien erg ongezond.

Overprikkeling of overbelasting als HSP door perfectionisme

En dan ‘ineens’ barst de bom. Het is op, het lukt niet meer, ik overzie het niet meer en mijn tanden poetsen is al te veel. Vervolgens vraag ik mij zelfs nog af waarom ik zo weinig kan hebben. ‘De rest van de mensen kan toch ook alles combineren?’ ‘Zie je wel, ik kan het dus niet; ik doe het niet goed genoeg.’

Nu zie ik hoe ik mijzelf tot het uiterste kon drijven, toen niet. Er was weinig ruimte over in het brein om te relativeren en de stress veel te hoog.

Deze instortmomenten zijn heel serieuze en heftige momenten vol intense emoties als verdriet, wanhoop en het gevoel van falen.

Er is sprake van overprikkeling of overbelasting – te lang is er te veel gevraagd en te weinig hersteltijd genomen. Er is simpelweg geen ruimte meer over om informatie te verwerken of te herstellen.

‘‘Je mag lief zijn voor jezelf. Het is begrijpelijk dat zo’n patroon als perfectionisme ontstaat als overlevingsstrategie.’’

HSP en perfectionisme

HSP en perfectionisme. De neiging om de lat hoog te leggen (soms ook voor anderen) is iets wat veel hoogsensitieve personen (HSP) zullen herkennen. Hoe komt dat eigenlijk? Dat heeft o.a. te maken met je biologische aanleg als HSP. Daar ga ik in een volgend artikel dieper op in.

Veel HSP’s hebben zich in hun jeugd anders gevoeld en het idee gekregen dat hoe zij zijn, niet goed genoeg is en niet past in de wereld waarin zij leven.

Daardoor kunnen zij zich zijn gaan aanpassen naar de wensen van de ander en steeds maar proberen om wel goed genoeg te zijn, bijvoorbeeld door te proberen om perfect te zijn.

Vanuit de evolutie is het groepsbelang en het horen bij de groep belangrijk. Het draagt immers bij aan overleving. Dit is bij HSP’s vaak heel sterk aanwezig. Het ‘zelf' wordt vergeten en de focust weerlegt naar de ander. Daardoor kan iemand zich super goed aanpassen en heel flexibel zijn. De ander is vaak belangrijker.

Diepgaande en zorgvuldige breinwerking bij HSP

Bovendien is er bij HSP’s sprake van een andere breinwerking. Er wordt allereerst meer informatie (prikkels) waargenomen door een scherper afgesteld zenuwstelsel. Vervolgens wordt al die informatie diepgaand en zorgvuldig verwerkt. Er wordt veel met die informatie gedaan.

Mede daardoor ben je als hoogsensitief persoon heel sterk in zelfreflectie, denk je meer na over waarom iets is gebeurd en denk je in risico’s en kansen.

Informatie en emoties hebben dan ook meer impact en worden intenser beleefd. Niet gek dus dat je zo’n heel heftige emotie wilt vermijden.

Die andere breinwerking heeft mooie voordelen, maar zorgt ook voor een extra belasting: een HSP neemt meer prikkels waar die ook nog eens dieper worden verwerkt. Dat is topsport en kost energie en tijd.

Rushmodus als HSP

Als je weet dat perfectionisme nastreven zo ongezond kan zijn, waarom gebeurt het dan toch?

Het levert iets op: door telkens in actie te komen, kom ik in een soort ‘rush’. Ik zit hoog in de adrenaline en onderneem veel. Dat geeft een gevoel van voldoening, van vooruitgang, van ja hèhè, ik doe het misschien wel goed! Het geeft daarbij een gevoel van controle en ook dat voelt fijn.

Bovendien word je vaak gewaardeerd omdat je in principe altijd streeft naar beter en een perfect resultaat. Ook dat voelt lekker. Maar de verhouding is weg en de prijs veel te hoog. Het is niet meer helpend.

Daarbij is het niet zo simpel:

Een overtuiging en patroon kan heel diep zitten en bij sommige mensen valt het bijna samen met de persoonlijkheid.

Daarom geloof ik niet dat er ‘quick fixes’ zijn. Het is een lang proces waarin je steeds een beetje meer leert dat hoe je bent misschien wel helemaal prima is en je al genoeg bent, je al genoeg hebt en al genoeg doet.

Herkenbaar?

‘‘Je bent al goed genoeg zoals je bent. Je doet → je leert → je groeit → en gaat dit langzaamaan meer geloven. Het begint bij beworstwording.’’

HSP? Je bent al goed genoeg zoals je bent

Je hoeft niet nog meer perfectie na te streven. Makkelijk gezegd hé;). Toch is er hoop. Weet ook dat het niet allemaal jouw schuld is.

Gek genoeg is het heel normaal dat zo’n patroon ontstaat: je hebt immers nooit geleerd om erkent te worden als persoon. Dát is dan ook wat je mag gaan leren. Niet om je verder aan te passen of perfect proberen te zijn.

Én dat je dus al goed genoeg bent zoals je bent als HSP. Jij bent nodig om precies zoals je bent, dus begin dat maar te laten zien. Je mag jezelf koesteren.

Zoals Dirk de Wachter zo mooi zegt:

‘‘Gevoelige mensen moeten gekoesterd worden. Ik vind de ongevoeligheid van de wereld problematischer.’’

HSP en perfectionisme

Het onderwerp HSP en perfectionisme wordt vaker behandeld en in een later blog geef ik ook wat praktische HSP tips.

Meer weten over HSP thema’s?

Kijk eens bij mijn andere HSP blogs of op de pagina hoogsensitiviteit of HSP kenmerken. Stel ook gerust je vragen.

Ik ben er voor je, ik luister