Heb jij moeite met kritiek? Omgaan met kritiek als hoogsensitief persoon (HSP)
Heb jij moeite met kritiek? Dan ben je heus niet alleen, hoogsensitief of niet. Wel kan kritiek voor hoogsensitieve personen (HSP) extra intens en heftig zijn. Het kan harder binnenkomen en diep en diep raken. Dat is geen aanstellerij. Nee, daar zit veel meer achter.
En misschien voelt het krijgen van kritiek voor jou zelfs catastrofaal? Alsof je persoonlijk faalt? Mogelijk voel je het ook fysiek, bijvoorbeeld in je buik. Een ongekend pijnlijk gevoel: je hebt iets fout gedaan en je blijft vervolgens heel lang met dit gevoel zitten.
In je hoofd gaan alle radartjes aan en je blijft maar analyseren:
Hoe kon dit gebeuren? Hoe kan ik dit in hemelsnaam oplossen?
Hoe maak ik het weer goed?
Wat vindt de ander nu van mij?
Het wordt een heel heftige gebeurtenis die bakken energie kost. Misschien voelt het zelfs alsof je door de mand valt.
En mogelijk doe je er altijd van alles aan om kritiek te mijden en ‘fouten’ te voorkomen. Om maar niet dat zó pijnlijke gevoel te ervaren.
In dit nieuwe blog schrijf ik over waarom kritiek zo diep kan raken bij HSP, welke patronen of overtuigingen hierin mee kunnen spelen (zoals afwijzingsgevoeligheid en het impostersyndroom) en deel ik een aantal praktische tips om als HSP met kritiek om te gaan.
Leestijd: 5 minuten
Je bent gefaald!
Kritiek en hoogsensitiviteit
Als hoogsensitief persoon heb je een gevoelig zenuwstelsel. Je pikt sneller en meer prikkels op dan gemiddeld. Met name subtiele prikkels of details die anderen eerder ontgaan.
Niet alleen fysieke prikkels zoals geluiden, beelden of smaken, maar ook sociale signalen: emoties, verwachtingen en sfeer. En ook prikkels van binnenuit zoals gedachten, gevoelens en lichamelijke signalen (pijn, naar de wc moeten) kunnen sterker binnenkomen.
Dat is het niet alleen: al die prikkels worden diepgaand verwerkt in het HSP brein. Bij hoogsensitiviteit is er sprake van een complexe en grondige informatieverwerking. Niets gaat zomaar voorbij.
Er worden meer verbindingen gelegd, situaties worden met elkaar in elkaar verband gebracht en zorgvuldig geanalyseerd. Daarnaast heb je als hoogsensitief persoon een sterk emotioneel geheugen.
Intens
Dat maakt dat ervaringen — positief én negatief — intenser worden beleefd en meer impact hebben. Als hoogsensitief persoon kun je sterk reageren op gebeurtenissen en blijven indrukken lang hangen.
Je voelt veel. Denkt veel. En vaak ook meerdere dingen tegelijk.
Dat heeft prachtige kanten: intens genieten, oog voor detail, sterke empathie. Maar het maakt je ook kwetsbaarder voor stress. En dus óók voor kritiek.
Omgaan met kritiek kan voor HSP dan ook behoorlijk uitdagend zijn.
“Kritiek is nooit leuk. Het verschil zit voor HSP vooral in hoe intens het binnenkomt.”
Kenmerken hoogsensitiviteit
Daarbij ben je van nature gericht op de ander en heb je de neiging om het belang van anderen voorop te zetten. Dit kan je extra zelfkritisch maken.
Evenals je vermogen om als HSP goed te reflecteren op jezelf en snel te leren van fouten. Daarnaast heb je een groot verantwoordelijkheidsgevoel én een sterk inlevingsvermogen.
Je kunt je goed in anderen verplaatsen en hebt snel begrip voor andermans perspectief.
Door al deze eigenschappen ben je je dus ook vaak heel bewust van wat er beter kan.
Omgevingssensitief
In de wetenschap wordt hoogsensitiviteit ook wel omgevingssensitiviteit genoemd. Kort gezegd betekent dit dat een omgeving veel impact heeft op hoogsensitieve personen.
In een steunende, veilige en begripvolle omgeving kun je als hoogsensitief persoon tot bloei komen. Je kwaliteiten komen dan naar voren en je voelt je vaak meer ontspannen.
Maar het betekent ook dat een negatieve, onveilige of weinig begripvolle omgeving meer impact op je heeft. Kritiek, spanning of een harde toon kunnen daardoor extra stress geven en je dieper raken.
Je begrijpt er hangen zoveel dingen samen!
Waarom kritiek zo hard kan binnenkomen
Kritiek is nooit leuk. Het verschil zit bij HSP in de intensiteit.
Het kan namelijk ontzettend hard en intens binnenkomen waardoor je als hoogsensitief persoon een heftige reactie voelt en ook heftig kan reageren.
Het kan voelen als iets persoonlijks, alsof jij als persoon wordt afgewezen en faalt, terwijl het meestal gaat over wat jij deed - niet over wie je bent.
Op zo’n moment worden al je overtuigingen, onzekerheden en oude patronen getriggerd.
De biologie van hoogsensitiviteit speelt hierin een rol.
Maar kritiek (automatisch) zó persoonlijk nemen, kan een signaal zijn dat er meer aan de hand is.
Bijvoorbeeld afwijzingsgevoeligheid (Rejection Sensitivity).
Afwijzingsgevoeligheid en HSP
Veel HSP hebben zich van jongs af aan anders gevoeld. Onbegrepen. En als je steeds het gevoel krijgt dat wie jij bent niet oké is, kan langzaam de overtuiging ontstaan dat je niet goed genoeg bent. Dat is pijnlijk.
Veel HSP hebben dan ook moeite om zichzelf te accepteren.
Afwijzingsgevoeligheid ontstaat vaak in iemands jeugd, maar kan ook ontstaan door bijvoorbeeld self-fulfilling prophecy: wat je verwacht, gebeurt vaak ook.
Afwijzingsgevoeligheid is vooral de intense angst om afgewezen te worden en dat gaat niet altijd bewust.
Opmerkingen als:
“Doe niet zo moeilijk.”
“Hier hoef je toch niet om te huilen?”
“Laat het los.”
Of merken dat jij ergens diep door geraakt wordt, terwijl anderen dat niet zijn. Dat jij overweldigd raakt op een feestje en anderen niet. Dat jij ergens nog over moet nadenken, terwijl een ander alweer verder is. Er zijn talloze voorbeelden.
Ze lijken klein, maar kunnen grote impact hebben - zeker wanneer je als hoogsensitief kind haarfijn verwachtingen en sfeer aanvoelt. Je ziet en voelt wat de norm is en merkt dat jij daar niet helemaal in past.
Terwijl je als mens de natuurlijke neiging hebt om bij de groep te horen. Wanneer je bij de groep hoort heb je namelijk een grotere kans op overleven. En juist als hoogsensitief persoon ben je gefocust op de sociale context.
Afwijzingsgevoeligheid is geen kenmerk van hoogsensitiviteit, maar als HSP kun je hier wel gevoeliger voor zijn door je hoogsensitieve eigenschappen en je eerdere ervaringen.
Kritiek en afwijzingsgevoeligheid en HSP
Kritiek kan dat diepe gevoel van afwijzing - niet goed genoeg zijn - triggeren. ‘‘Zie je wel, ik doe het dus niet goed.’’
Mensen met afwijzingsgevoeligheid zijn sterk gefocust op eventuele signalen van afwijzing. Ook wordt er vaak voor de ander ingevuld.
Een gevoel van afwijzing -en met kritiek voel je je dus afgewezen- kan zó pijnlijk zijn, dat wil je niet. Je ontwikkelt strategieën in relaties om die pijnlijke gevoelens niet te hoeven voelen:
perfectionisme
aanpassen
pleasen
presteren
vermijden
“Dat jij moeite hebt met kritiek zegt vaak niet zoveel over de situatie of de realiteit. Maar wel veel over wat er in jou geraakt wordt.”
Impostersyndroom en hoogsensitiviteit
Hoogsensitieve personen hebben vaak een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Ze zijn zorgvuldig, denken in het grotere geheel en kijken vooruit. Ze zijn bewust, denken veel na over zichzelf, zijn scherp op kwaliteit en leggen de lat vaak hoog. Soms té hoog.
Veel HSP’ers zijn perfectionistisch en kunnen een onrealistisch - en vaak laag - zelfbeeld hebben.
Dat zijn ingrediënten die kunnen bijdragen aan het ontwikkelen van het impostersyndroom.
Het impostersyndroom is geen aandoening, maar vooral een hardnekkige en nare overtuiging.
Het wordt ook wel het bedriegerssyndroom genoemd: de angst om door de mand te vallen. Dat je een kwalzalver bent. Een oplichter.
Alsof het elk moment kan gebeuren dat anderen ontdekken dat je eigenlijk helemaal niks voorstelt en weinig kunt.
Mensen met het impostersyndroom twijfelen veel aan zichzelf en bagatelliseren hun kwaliteiten en prestaties. Gedachten als:
“Het stelt niks voor wat ik doe.”
“Anderen kunnen dit ook.”
“Ik weet te weinig.”
“Ik ben incompetent.”
“Anderen kunnen het veel beter dan ik.”
Ook dit kan meespelen bij het heftig reageren op kritiek als HSP. Kritiek raakt dan niet alleen wat je doet, maar bevestigt onbewust die diepe overtuiging: zie je wel, ik schiet tekort.
Voel jij je anders? In dit artikel lees je meer over je anders voelen als HSP.Even tussendoor: de ander in dit verhaal
Bovendien zegt iemands kritiek of irritatie – hoe je het ook wilt noemen – vooral ook iets over die persoon. Het is immers HUN kritiek of irritatie. Dat betekent niet per definitie dat het de waarheid is. En dus ook niet dat jij daadwerkelijk iets fout doet.
Eén van mijn tips hieronder is dan ook om tijd voor jezelf te nemen en stil te staan bij je grenzen en wat jij eigenlijk vindt van de situatie. Als HSP kun je geneigd zijn mee te gaan met de ander en je aan te passen, maar je hoeft niet andermans negativiteit op je te nemen.
Hoe kun je als HSP beter omgaan met kritiek? 5 HSP tips
Begrijpen wat er in jou gebeurt, geeft vaak al wat ruimte en rust.
Het kan helpend zijn om meer inzicht te krijgen in hoe jouw hoogsensitiviteit - en eventueel ontwikkelde patronen als afwijzingsgevoeligheid - invloed hebben op dit proces. HSP coaching kan hierbij ondersteunen.
Word je dagelijks leven sterk beïnvloedt? Dan kan het zijn dat er meer nodig is.
Een aantal praktische HSP tips bij het omgaan met kritiek:
1. Inzicht in je reactie
Weten welke processen er spelen bij hoogsensitiviteit helpt je milder naar jezelf te kijken.
2. Gun jezelf bedenktijd
Je hoeft niet meteen te reageren. Je kunt iemand bedanken voor de feedback en aangeven dat je er later op terugkomt. Je hebt als HSP ook meer verwerkingstijd nodig omdat je simpelweg veel meer te verwerken krijgt.
3. Tijd voor jezelf
Als HSP kun je een ster zijn in aanpassen. Aanpassen gaat vaak snel en onbewust. Tijd voor jezelf maakt het makkelijker om dicht bij jezelf te blijven. Alleen-tijd helpt je weer te voelen: wat vind ík hier eigenlijk van?
4. Rust en ontspanning
Kritiek kan bakken energie kosten als HSP. Er worden allerlei processen gestart en alleen al de diepgaande verwerking als HSP is topsport. Wees je hiervan bewust en probeer te luisteren naar de signalen die je krijgt van je lichaam. Zorg goed voor jezelf en hoe je dat doet is heel persoonlijk
5. Maak onderscheid tussen de realiteit en je gevoel
Je gevoel mag er zijn en ruimte krijgen. Tegelijkertijd mag je kijken naar wat er feitelijk is gebeurd en kun je jezelf vragen stellen als:
Wat is er letterlijk gezegd?
Waar gaat het echt over?
Wat was de intentie?
Heb ik echt gefaald?
Is deze fout zo groot als het nu voelt?
Kan ik bewijzen dat wat ik denk en voel ook echt waar is?
Dit lukt dit vaak beter na het nemen van bedenktijd en rust.
Dat jij moeite hebt met kritiek zegt vaak niet zoveel over de situatie of de realiteit. Maar wel veel over wat er in jou geraakt wordt.
En daar met aandacht en zachtheid naar kijken - dat is geen zwakte.
Heb je veel moeite met kritiek als HSP?
Herken je jezelf hierin? Heb je veel moeite met kritiek als HSP?
Misschien schiet je bij kritiek in overlevingsstrategieën als verlamming, intens boos worden of vermijden.
Kritiek raakt je ten diepste, ook al weet je misschien zelfs wel dat het niet zo groot of zwaar is.
Probeer dan te onderzoeken wat jij hierin nodig hebt, goed voor jezelf te zorgen en met mildheid naar jezelf te kijken.
Ik ben er voor je, ik luister
*Met hooggevoeligheid, hoogsensitiviteit en HSP bedoelen we in Nederland hetzelfde. HSP staat voor hoogsensitief persoon.
